Hiệu ứng ống khói và những nguy cơ đối với công tác chữa cháy

Hiệu ứng ống khói là hiện tượng các khí nóng, khói và sản phẩm cháy di chuyển rất nhanh theo phương thẳng đứng trong các không gian kín hoặc bán kín có dạng trục đứng, hình thành do sự chênh lệch nhiệt độ và áp suất giữa khu vực đang cháy bên trong công trình và môi trường không khí bên ngoài.

1. Bản chất của Hiệu ứng ống khói

• Cơ chế: Khi có cháy, không khí nóng giãn nở, nhẹ hơn nên bốc lên cao. Không khí lạnh bên ngoài tràn vào bên dưới để bù áp, tạo dòng đối lưu mạnh.

• Vật dẫn: Các không gian thông suốt theo chiều đứng như cầu thang bộ, giếng thang máy, hộp kỹ thuật, giếng trời đóng vai trò như một "ống khói", đẩy nhanh tốc độ lan truyền của khói và nhiệt lên các tầng trên.

• Cảnh báo: Việc mở cửa hoặc phá dỡ cấu kiện ngăn cháy không kiểm soát sẽ cung cấp thêm oxy, làm đám cháy bùng phát dữ dội hơn.

2. Dấu hiệu nhận biết thực tế

• Khói bốc mạnh lên các tầng cao dù đám cháy chỉ ở tầng thấp.

• Nhiệt độ tại hành lang, cầu thang bộ tăng nhanh bất thường.

• Áp lực khói lớn gây khó khăn khi mở cửa.

• Khói và lửa thoát mạnh ra ở khu vực mái hoặc cửa tum.

3. Các hiện tượng nguy hiểm liên đới

Hiệu ứng ống khói là "ngòi nổ" cho các hiện tượng cháy cực kỳ nguy hiểm khác:

• Rollover (Lửa lăn): Khí cháy tích tụ sát trần nhà bốc cháy đồng thời, tạo hiệu ứng lửa lăn trên trần.

• Flashover (Bùng phát toàn diện): Giai đoạn mọi vật liệu trong phòng cùng bốc cháy, nhiệt độ tăng đột ngột.

• Backdraft (Cháy ngược): Khi mở cửa đột ngột, oxy tràn vào không gian kín đang thiếu khí nhưng giàu nhiệt, gây ra nổ hoặc bùng cháy dữ dội.

4. Nguyên tắc chữa cháy và An toàn

Để đối phó với hiệu ứng này, lực lượng chức năng cần tuân thủ:

• Kiểm soát thông gió: Đây là ưu tiên hàng đầu. Không mở cửa tùy tiện.

• Đánh chặn từ gốc: Tập trung khống chế đám cháy tại tầng thấp (nguồn nhiệt).

• Bảo vệ trục đứng: Làm mát cầu thang bộ, giếng thang máy để chặn đường lan của khói/nhiệt.

• Kỹ thuật phun: Ưu tiên phun phân tán (phun sương) để làm mát khí nóng và bề mặt, tránh phun tia nước đặc vào không gian kín khi chưa kiểm soát được nhiệt.

• An toàn cá nhân: Luôn kiểm tra nhiệt độ cửa trước khi mở và bảo đảm có đường rút lui an toàn.