TAM GIÁC CHÁY: 3 ĐIỀU KIỆN CỐT LÕI ĐỂ HÌNH THÀNH MỘT ĐÁM CHÁY TRONG CÔNG TRÌNH

1. 3 Yếu tố cốt lõi tạo nên "Tam giác cháy"

Để một đám cháy phát sinh và duy trì trong công trình, bắt buộc phải có đầy đủ sự cấu thành của 3 yếu tố sau đây:

Chất cháy (Nhiên liệu)

Là những chất có khả năng tham gia phản ứng hóa học cháy với chất oxy hóa khi có nguồn nhiệt kích thích. Trong thực tế công trình xây dựng và đời sống, chất cháy vô cùng đa dạng và được chia làm các dạng chính:

Chất rắn: Gỗ, giấy, vải, nhựa, cao su, các cấu trúc nội thất...
Chất lỏng: Xăng, dầu hỏa, cồn, axeton, dung môi công nghiệp...
Chất khí: Khí gas (LPG), khí metan, axetylen...

Chất oxy hóa (Chất duy trì sự cháy)

Chất oxy hóa là yếu tố bắt buộc tác dụng với chất cháy để duy trì phản ứng dây chuyền.

Chất oxy hóa phổ biến nhất, luôn sẵn có ở mọi nơi chính là Oxy ( $O_2$ ) tồn tại trong bầu không khí tự nhiên (chiếm khoảng 21%).
Đối với một số đám cháy đặc thù hoặc cháy hóa chất, chất oxy hóa có thể là các hợp chất giàu oxy như muối clorat, nitrat, kali pemanganat...

Nguồn nhiệt (Mồi lửa)

Nguồn nhiệt là yếu tố kích thích ban đầu, cung cấp năng lượng nhiệt cần thiết để nâng nhiệt độ của chất cháy lên đến ngưỡng bắt cháy của nó. Các nguồn nhiệt phổ biến trong công trình bao gồm:

Nguồn lửa trần: Diêm, bật lửa, bếp ga, ngọn lửa từ hoạt động hàn cắt kim loại.
Sự cố hệ thống điện: Tia lửa điện từ hiện tượng chập mạch (đoản mạch), hiện tượng quá tải hệ thống điện sinh nhiệt trên đường dây dẫn.
Ma sát, tích nhiệt: Thiết bị máy móc hoạt động liên tục không được tản nhiệt, ma sát cơ học sinh nhiệt hoặc hiện tượng tự phản ứng sinh nhiệt của hóa chất.

2. Các điều kiện đủ để đám cháy thực sự bùng phát

Sự xuất hiện đồng thời của 3 yếu tố trên mới chỉ là điều kiện cần. Để một đám cháy thực sự bùng phát dữ dội, hệ thống phải đáp ứng thêm các điều kiện đủ đi kèm:

Điều kiện tiếp xúc và thời gian: Chất cháy, chất oxy hóa và nguồn nhiệt phải tiếp xúc trực tiếp với nhau và duy trì trong một khoảng thời gian đủ dài để kích hoạt phản ứng hóa học bùng phát.
Điều kiện nồng độ: Khối lượng chất cháy và nồng độ Oxy trong không khí phải đạt một tỷ lệ giới hạn nhất định. Nếu nồng độ Oxy trong phòng giảm xuống dưới 14% - 15%, đám cháy thông thường sẽ tự động bị triệt tiêu và lụi dần.
Điều kiện năng lượng của nguồn nhiệt: Nguồn nhiệt phải có mức năng lượng và nhiệt độ cao hơn hoặc bằng nhiệt độ bắt cháy của chính vật liệu chất cháy đó.

3. Ứng dụng nguyên lý "Tam giác cháy" vào công tác chữa cháy

Kiến thức về 3 điều kiện hình thành đám cháy không chỉ dùng để phân tích lý thuyết, mà đây chính là nguyên lý cốt lõi để thiết kế các phương án và thiết bị chữa cháy. Để dập tắt một đám cháy đang diễn ra, ta phải phá vỡ cấu trúc của tam giác cháy bằng một trong các biện pháp sau:

Biện pháp cách ly (Triệt tiêu chất cháy): Di chuyển các vật liệu chưa cháy ra xa vùng hỏa hoạn, đóng van khóa nguồn cấp khí gas, xăng dầu để cắt nguồn "nhiên liệu" nuôi lửa.
Biện pháp làm ngạt (Triệt tiêu chất oxy hóa): Sử dụng bình chữa cháy dạng bột, bình khí $CO_2$ , hoặc dùng chăn ướt, cát phủ kín lên bề mặt đám cháy. Mục đích là ngăn chặn hoàn toàn việc Oxy tiếp xúc với chất cháy.
Biện pháp làm lạnh (Triệt tiêu nguồn nhiệt): Sử dụng nước hoặc các chất làm lạnh hấp thụ nhiệt mạnh để hạ nhiệt độ của chất cháy xuống dưới mức nhiệt độ bắt cháy của nó.

Lời kết

Việc chủ động kiểm soát và không cho 3 yếu tố (Chất cháy - Oxy - Nguồn nhiệt) gặp nhau chính là biện pháp phòng hỏa hoạn chủ động và an toàn nhất cho mọi công trình.

Hãy luôn đảm bảo hệ thống điện được bảo trì định kỳ, các chất dễ cháy được lưu trữ đúng quy định và công trình của bạn luôn được trang bị sẵn sàng các thiết bị PCCC đạt chuẩn để xử lý sự cố ngay từ giai đoạn ban đầu.